Warszawskie niemowle

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2010-04. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Ten artykuł dotyczy instytucji społecznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Obrączki są symbolem noszonym przez osoby, które wstąpiły w związek małżeński.

Małżeństwo — związek między osobami będący instytucją społeczną i zazwyczaj wiążący osoby emocjonalnie, ekonomicznie i prawnie. Małżeństwo stanowi najczęściej podstawę rodziny^[1].

W kulturze europejskiej małżeństwo jest instytucją prawną, a w większości religii stanowi instytucję sakramentalną.

Małżeństwo nie jest pojęciem jednoznacznym, ponadczasowym i niezmiennym – występujące zróżnicowanie form życia małżeńskiego utrudnia sformułowanie uniwersalnej definicji małżeństwa^[2].

Małżeństwo na świecie

Formy małżeństwa

W społeczeństwach na świecie panuje ogromne zróżnicowanie form małżeństwa.

Z uwagi na liczbę członków związku małżeńskiego rozróżnia się monogamię (monoginię - z gr. mono znaczy jedna, gyny znaczy kobieta, o monoginii mówimy gdy jeden lub wielu mężczyzn posiada tylko jedną i tą samą partnerkę; monoandrię - o monoandrii mówimy gdy jedna lub wiele kobiet posiada jednego i tego samego partnera), poligamię (w tym bigamię, poligynię, poliandrię) i poligynandrię (małżeństwa grupowe). Są to formy podstawowe, które nie wyczerpują wszystkich możliwości.

Z uwagi na miejsce zamieszkania małżonków po ślubie rozróżnia się patrylokalizm, matrylokalizm, bilokalizm – małżeństwo, na przemian, przez pewien czas zamieszuje u rodziców żony i przez pewien czas u rodziców męża, ambilokalizm - gdy miejsce zamieszkania nie jest określone, neolokalizm - gdy współmałżonkowie przenoszą się do zupełnie nowego miejsca zamieszkania, z dala od krewnych jednej i drugiej strony. Oprócz powyższych form podstawowych występuje też szereg innych lokalizacji małżeństwa (np. gdy małżeństwo mieszka po ślubie z rodziną wuja, czyli brata matki, mówimy o awunkulokalizmie).

Z uwagi na zakazy zawierania małżeństw (a nawet utrzymywania stosunków seksualnych) wyróżniamy endogamię i egzogamię. Pojęciem uniwersalnym w tym zakresie jest pojęcie kazirodztwa.

Małżeństwa monogamiczne

W większości państw prawodawstwo dopuszcza jedynie małżeństwo (monogamiczne) oparte o związek różnopłciowy. W Europie od czasów chrystianizacji instytucja małżeństwa była związkiem monogamicznym zawieranym przez kobietę i mężczyznę. Tak też uregulowane zostało małżeństwo w prawie polskim. O związek monogamiczny oparte jest także małżeństwo sakramentalne w kościołach chrześcijańskich^[3].

Małżeństwa poligamiczne

Niektóre kraje Afryki i Azji sankcjonują małżeństwa jako związki poligamiczne. Dotyczy to zwłaszcza krajów, gdzie dominująca lub państwowa jest religia muzułmańska. Instytucja poligamii występuje też w ortodoksyjnych sektach wyznania mormońskiego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Te związki nie są jednak sankcjonowane przez prawodawstwo obu krajów. W większości krajów Afryki i niektórych w Azji małżeństwa stanowią także związki poligamiczne, natomiast rzadko spotyka się legalne pozostałe formy poligamii^{potrzebne źródło}.

Małżeństwa osób tej samej płci

 Osobny artykuł: Małżeństwo osób tej samej płci.

Począwszy od 2001 roku, w rosnącej liczbie krajów i regionów instytucja małżeństwa obejmuje także pary tej samej płci. Pojawiła się też pośrednia instytucja tzw. związków partnerskich, które przyznają dwóm osobom bez względu na płeć identyczne lub zbliżone do małżeństwa uprawnienia i opiekę prawną.

Historia małżeństwa

 Osobny artykuł: Historia małżeństwa.

Współczesne małżeństwo cywilizacji zachodniej (i prawosławnej), ma długą historię. Sięga korzeniami do kilku bardzo różnych kultur starożytnych, z których największe znaczenie mają kultura starożytnego Rzymu, kultura judaistyczna i kultura germańska. Wraz z upływem wieków małżeństwo zachodnie kształtowane było dalej przez średniowieczną doktrynę Kościoła, żądania wysunięte przez protestantów w czasach reformacji oraz społeczny wpływ rewolucji przemysłowej.

Poprzez znaczną część historii świata zachodniego małżeństwo nie było jedynie osobistą sprawą męża i żony ale raczej miało charakter układu pomiędzy rodzinami. Dlatego większość małżeństw była aranżowana przez rodziny. Żona w takich związkach miała zwykle znacznie mniej praw niż jej mąż i oczekiwano, że będzie mu podległa. W znaczącym zakresie, małżeństwo stanowiło układ o charakterze ekonomicznym. Nie miał on nic wspólnego z miłością romantyczną i nawet zwykłe uczucia nie miały znaczenia. Do najważniejszych małżeńskich powinności zaliczała się natomiast prokreacja i współpraca. W kulturze zachodniej na wiele wieków przyjął się też zakaz rozwodów, co kontrastuje ze zwyczajami starożytnych, gdzie rozwód uzyskać można zwykle było bardzo łatwo (mężczyzna miał zwykle znaczną przewagę nad kobietą - mógł po prostu odprawić swoją żonę, ale w wielu przypadkach również żona mogła ubiegać się o rozejście). W starożytnym Rzymie para mogła rozwieść się także za obopólną zgodą – w wielu europejskich krajach do dziś jest to niemożliwe. Zwraca też uwagę fakt, że w kulturze zachodniej małżeństwo jawiło się zawsze jako oczywista konieczność a na osoby stanu wolnego prawie powszechnie wywierano nacisk by weszły w związek małżeński (nacisk taki nieco złagodniał, przynajmniej na jakiś czas, pod wpływem chrześcijaństwa, które za szczególną cnotę uznało celibat)^[4].

Ceremonie związane z małżeństwem

Prawo i zwyczaje dotyczące małżeństw różnią się w poszczególnych społecznościach.

Niektóre kultury i tradycje ściśle przestrzegają zasady wyboru współmałżonka przez rodziców, często gdy przyszli małżonkowie są jeszcze dziećmi. Jest to zwyczaj bardzo jeszcze silny np. w Indiach lub Pakistanie. W Polsce istniała niegdyś tradycja swatów. Dziś ich funkcje wypełniają często tzw. biura matrymonialne. Większość współczesnych społeczeństw opiera się dziś jednak na swobodnym i indywidualnym wyborze partnerów bez konieczności sankcji rodzicielsko-środowiskowych. W wielu kulturach istnieje zwyczaj przekazywania mienia w postaci posagu.

Niegdyś zawarcie małżeństwa zawsze poprzedzały zaręczyny i okres narzeczeństwa.

Przed małżeństwem

W wielu kulturach małżeństwo jest poprzedzone zazwyczaj okresem narzeczeństwa. Ceremonią która wprowadza parę w ten okres są zaręczyny.

W polskiej tradycji katolickiej ślub kościelny poprzedzają zapowiedzi. Ksiądz w parafii każdego z narzeczonych przez dwa kolejne tygodnie ogłasza podczas mszy informacje o planowanej uroczystości.

Zawarcie małżeństwa

Ceremonia ślubna w Timorze Wschodnim

 Osobny artykuł: Ślub.

Zawarcie małżeństwa może mieć formę i skutki świeckie (państwowe, urzędowe, cywilne) oraz wyznaniowe (wyznaniowe, kościelne, sakramentalne).

Ślub cywilny prowadzi do zawarcia związku w świetle prawa rodzinnego.

Ślub kościelny wiąże młodą parę w świetle prawa danego Kościoła lub związku wyznaniowego. Małżeństwo takie musi być zawarte zgodnie z przepisami Kościoła lub związku wyznaniowego.

Tak zwany ślub konkordatowy jest ślubem kościelnym, który ma równocześnie status cywilnego. Wymagania dla ważności tego ślubu to wypowiedziane w obecności duchownego oświadczenie woli jednoczesnego zawarcia małżeństwa podlegającego prawu polskiemu. Po ceremonii wyznaniowej kierownik urzędu stanu cywilnego sporządza akt małżeństwa. Małżeństwo uważa się za zawarte w chwili złożenia oświadczenia woli w obecności duchownego.

Posag i wiano

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: styl mało encyklopedyczny, brak przypisów, reprezentacja jedynie negatywnego puntku widzenia. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

W niektórych krajach ceremonie ślubne odprawiane są z udziałem dzieci, które potem jako dorośli zmuszane są do trwania w związkach zawartych bez ich świadomej zgody.

W pewnych kręgach kulturowych ze ślubem wiąże się zawarcie umowy między rodzinami pana młodego i panny młodej. W zależności od zwyczajów albo rodzice panny młodej muszą zapłacić rodzinie pana młodego posag albo na odwrót dawane jest wiano. Posiadanie wielu synów lub córek może się wiązać z ogromnym kosztem dla rodziców, którzy nierzadko bankrutują, aby związać małżeństwem wszystkie dzieci. Patologie związane z tymi obyczajami prowadzą niekiedy do mordowania dzieci jednej z płci, aby uniknąć ogromnych wydatków. W niektórych kulturach przyszli małżonkowie nie decydują o zawarciu związku, a jeżeli przeciwstawią się woli rodziców mogą zostać brutalnie ukarani. Syn albo córka, którzy wejdą w związek niezaakceptowany przez rodziców są czasami mordowani, bo rodzina uznaje to za hańbę i mści się zgodne z zasadą wendety^{potrzebne źródło}.

Rozwód

 Osobny artykuł: Rozwód.

Wdowieństwo

 Osobny artykuł: Wdowieństwo.

Zobacz też

Informacje w :

   na Wikimedia Commons
   w Wikisłowniku
   w Wikicytatach

• małżeństwo otwarte
• sakrament małżeństwa
• mezalians
• małżonkowie
• małżeństwo w chrześcijaństwie (doktryna)
• poliandria w Tybecie
• konkubinat
• prostytucja

Przypisy